واژه‌نامه‌ی ارز دیجیتال
تعریف کوتاه و ساده‌ی واژه‌هایی که موقع کار با کیف پول، فرستادن تتر یا معامله‌ی همتا به همتا می‌بینی. هر واژه یک مثال، اشتباه‌های رایج و جواب سؤال‌های پرتکرار دارد.
مفاهیم پایه
- بلاکچین (Blockchain)بلاکچین (Blockchain) یک دفتر حساب دیجیتال و عمومی است که نسخه‌اش روی هزاران کامپیوتر نگه داشته می‌شود و تراکنش‌ها را در بلاک‌هایی به هم زنجیرشده ثبت می‌کند؛ طوری که بعد از ثبت، تغییر دادنشان عملاً ممکن نیست.
- ارز دیجیتال (رمزارز)ارز دیجیتال یا رمزارز (Cryptocurrency) دارایی دیجیتالی است که با رمزنگاری امن می‌شود و مالکیت و انتقالش روی یک بلاکچین ثبت می‌شود، بدون اینکه بانک یا دولتی آن را صادر یا کنترل کند.
- بیت‌کوین (Bitcoin)بیت‌کوین (Bitcoin یا BTC) اولین رمزارز غیرمتمرکز دنیاست که در سال ۲۰۰۹ راه افتاد و روی بلاکچین خودش، بدون بانک یا مدیر مرکزی، کار می‌کند. عرضه‌ی کل آن هیچ‌وقت از ۲۱ میلیون واحد بیشتر نمی‌شود.
- اتریوم (Ethereum)اتریوم (Ethereum) یک بلاکچین عمومی است که علاوه بر انتقال پول، برنامه‌هایی به نام قرارداد هوشمند را اجرا می‌کند. رمزارز اصلی آن اتر (ETH) است و کارمزد هر کاری در شبکه، که به آن گس می‌گویند، با اتر پرداخت می‌شود.
- تون کوین (Toncoin)تون کوین (Toncoin) رمزارز اصلی بلاکچین TON یا The Open Network است. کارمزد تراکنش‌ها، از جمله ارسال تتر روی تون، با آن پرداخت می‌شود و اعتبارسنج‌ها آن را برای امن نگه داشتن شبکه استیک می‌کنند.
- استیبل کوین (Stablecoin)استیبل کوین (Stablecoin) رمزارزی است که قیمتش به یک دارایی ثابت، معمولاً دلار آمریکا، گره خورده تا مثل بیت‌کوین یا اتر نوسان شدید نداشته باشد. معروف‌ترین نمونه‌اش تتر (USDT) است.
- تتر (USDT)تتر (USDT) استیبل کوینی است که صادرکننده‌اش آن را با نسبت یک به یک به دلار آمریکا گره زده و روی چند بلاکچین مثل ترون، اتریوم، BNB Smart Chain و تون منتشر می‌کند. پرکاربردترین رمزارز برای جابه‌جایی ارزش دلاری است.
- توکن (Token)توکن (Token) دارایی دیجیتالی است که با یک قرارداد هوشمند روی بلاکچینی ساخته می‌شود که مال خودش نیست؛ مثل تتر روی ترون یا اتریوم. توکن شبکه‌ی جدا ندارد و کارمزد انتقالش با کوین اصلی همان بلاکچین پرداخت می‌شود.
- مارکت کپ (ارزش بازار)مارکت کپ (Market Cap) یا ارزش بازار، ارزش کل واحدهای در گردش یک رمزارز است که از ضرب قیمت فعلی در تعداد واحدهای در گردش به دست می‌آید. با آن اندازه‌ی پروژه‌ها را مقایسه می‌کنند، نه قیمت تک‌واحدشان را.
- هاوینگ بیت‌کوین (Halving)هاوینگ (Halving) رویدادی در شبکه‌ی بیت‌کوین است که در آن پاداش ماینرها برای ساختن هر بلاک نصف می‌شود. این اتفاق هر ۲۱۰ هزار بلاک، یعنی تقریباً هر چهار سال، رخ می‌دهد و آخرینش در آوریل ۲۰۲۴ بود.
کیف پول و امنیت
- کیف پول ارز دیجیتالکیف پول ارز دیجیتال (Crypto Wallet) نرمافزار یا دستگاهی است که کلیدهای خصوصی تو را نگه میدارد و با آنها تراکنش امضا می‌کند. خود رمزارز همیشه روی بلاکچین است؛ کیف پول فقط کلید دسترسی به آن را دارد.
- کیف پول امانی و غیرامانیکیف پول امانی (Custodial) کیف پولی است که کلید خصوصیاش دست یک شرکت، معمولاً یک صرافی، است و تو فقط حساب کاربری داری. در کیف پول غیرامانی (Non-custodial) کلید و عبارت بازیابی فقط دست خودت است.
- کیف پول گرم (Hot Wallet)کیف پول گرم (Hot Wallet) کیف پول ارز دیجیتالی است که کلید خصوصیاش روی دستگاهی متصل به اینترنت، مثل گوشی یا کامپیوتر، نگه داشته می‌شود. برای استفادهی روزانه راحت است، ولی در برابر حملههای آنلاین آسیبپذیرتر از کیف پول سرد است.
- کیف پول سرد (Cold Wallet)کیف پول سرد (Cold Wallet) کیف پولی است که کلید خصوصیاش روی دستگاهی نگه داشته می‌شود که به اینترنت وصل نیست؛ مثل کیف پول سختافزاری. چون کلید هیچ‌وقت آنلاین نمی‌شود، برای نگهداری بلندمدت مبالغ بزرگ گزینهی رایج و امنی است.
- کلید خصوصی (Private Key)کلید خصوصی (Private Key) یک عدد تصادفی و مخفی است که با آن تراکنشهای یک آدرس رمزارز امضا می‌شود. هر کس کلید خصوصی یک آدرس را داشته باشد، میتواند تمام دارایی آن را جابهجا کند.
- عبارت بازیابی (Seed Phrase)عبارت بازیابی (Seed Phrase یا Recovery Phrase) فهرستی از ۱۲ یا ۲۴ کلمه است که همهی کلیدهای خصوصی کیف پول از آن ساخته می‌شود. با این کلمات کیف پولت را روی هر دستگاهی برمیگردانی و هر کس آنها را داشته باشد، کنترل کامل داراییات را دارد.
- آدرس کیف پول (Wallet Address)آدرس کیف پول رشتهای از حروف و عددهاست که مثل شمارهحساب، برای دریافت رمزارز روی یک بلاکچین مشخص به کار میرود. دادن آدرس به دیگران امن است و با آن نمی‌شود از کیف پولت برداشت کرد.
- مسمومسازی آدرس (Address Poisoning)مسمومسازی آدرس نوعی کلاهبرداری است که در آن کلاهبردار آدرسی میسازد که اول و آخرش شبیه آدرس آشنای توست و با یک تراکنش صفر یا خیلی کوچک آن را در سابقهات جا میاندازد تا دفعهی بعد اشتباهی همان را کپی کنی.
- فیشینگ (Phishing)فیشینگ نوعی کلاهبرداری است که در آن مهاجم با سایت، اپ، پیام یا تماس جعلی خودش را جای یک شرکت یا آدم مورد اعتماد جا میزند تا عبارت بازیابی، رمز یا امضای یک تراکنش را از تو بگیرد.
شبکه‌ها و تراکنش‌ها
- کارمزد شبکه (گس)کارمزد شبکه یا گس (Gas Fee) مبلغی است که برای پردازش و ثبت تراکنش روی بلاکچین میپردازی. این کارمزد با رمزارز اصلی همان شبکه پرداخت می‌شود و بیشتر به شلوغی شبکه و پیچیدگی تراکنش بستگی دارد تا به مبلغی که میفرستی.
- شبکه TRC20 (ترون)TRC20 استاندارد فنی ساخت توکن روی بلاکچین ترون است؛ وقتی می‌گویند «تتر TRC20» یعنی تتری که روی شبکه‌ی ترون صادر شده. آدرسهای این شبکه با حرف T شروع میشوند و کارمزدشان با TRX یا انرژی پرداخت می‌شود.
- شبکه BEP20 (BNB Smart Chain)BEP20 استاندارد ساخت توکن روی BNB Smart Chain (BSC) است؛ «تتر BEP20» یعنی تتری که روی این شبکه صادر شده. BNB Smart Chain با اتریوم سازگار است، آدرسهایش با 0x شروع میشوند و کارمزدش با BNB پرداخت می‌شود.
- توکن ERC20ERC20 استاندارد فنی توکنها روی اتریوم است؛ مجموعهای از قواعد که میگوید قرارداد هوشمند یک توکن چطور موجودیها را نگه دارد و منتقل کند. «تتر ERC20» یعنی تتری که روی شبکه‌ی اصلی اتریوم صادر شده و کارمزدش با ETH پرداخت می‌شود.
- جتون (Jetton)جتون (Jetton) استاندارد توکنها در بلاکچین تون است، چیزی شبیه ERC20 در اتریوم. تتر روی تون و بیشتر توکنهای این شبکه جتون هستند و کارمزد انتقالشان با TON پرداخت می‌شود.
- ممو (Memo) و تگممو (Memo) یا تگ (Tag) کد یا متن کوتاهی است که همراه تراکنش فرستاده می‌شود تا گیرنده، معمولاً یک صرافی، بفهمد واریز مال کدام کاربر است. در تون به آن کامنت، در XRP «Destination Tag» و در استلار «Memo» می‌گویند.
- هش تراکنش (TxID)هش تراکنش یا TxID (Transaction ID) رشتهای یکتا از حروف و عددهاست که هر تراکنش روی بلاکچین با آن شناخته می‌شود. با این شناسه هر کسی میتواند در بلاک اکسپلورر ببیند تراکنش کی، از کجا، به کجا و با چه مبلغی انجام شده است.
- تأیید بلاک (کانفرم تراکنش)تأیید بلاک یا کانفرم (Confirmation) یعنی تراکنش تو در یک بلاک ثبت شده است و هر بلاک تازهای که بعد از آن ساخته شود، یک تأیید دیگر حساب می‌شود. هر چه تأییدها بیشتر باشد، برگشتن تراکنش عملاً ناممکنتر می‌شود.
- بلاک اکسپلورر (Block Explorer)بلاک اکسپلورر (Block Explorer) یا کاوشگر بلاکچین سایتی است که دادههای عمومی یک بلاکچین را خوانا نشان می‌دهد؛ با آن میتوانی با هش تراکنش، آدرس یا شمارهی بلاک، هر تراکنش و موجودی را جستوجو کنی.
- قرارداد هوشمند (Smart Contract)قرارداد هوشمند (Smart Contract) برنامهای است که روی بلاکچین ذخیره و اجرا می‌شود و وقتی شرایطش برقرار شود، خودکار و بدون واسطه کار تعریفشده را انجام می‌دهد؛ مثلاً پول را قفل یا آزاد می‌کند یا توکن منتقل می‌کند.
- ماشین مجازی اتریوم (EVM)EVM (Ethereum Virtual Machine) یا ماشین مجازی اتریوم، محیطی است که قراردادهای هوشمند اتریوم در آن اجرا میشوند. به هر بلاکچینی که همین محیط را پیاده کرده باشد «سازگار با EVM» می‌گویند؛ مثل BNB Smart Chain، Polygon، Arbitrum، Optimism، Base و Avalanche.
- لایه دوم (Layer ۲)لایه دوم (Layer ۲) شبکهای است که روی یک بلاکچین اصلی، معمولاً اتریوم، ساخته می‌شود؛ تراکنش‌ها را جدا و دستهای پردازش می‌کند و خلاصهشان را روی شبکه‌ی اصلی ثبت می‌کند تا با تکیه بر امنیت آن، کارمزد کمتر و سرعت بیشتر شود.
- پل بینشبکهای (بریج)پل بینشبکهای یا بریج (Cross-chain Bridge) سرویس یا قراردادی است که دارایی را از یک بلاکچین به بلاکچین دیگر منتقل می‌کند. چون بلاکچینها مستقیم با هم ارتباط ندارند، پل دارایی را روی یک شبکه قفل یا نابود می‌کند و معادلش را روی شبکه‌ی دیگر آزاد یا صادر می‌کند.
- انرژی و پهنای باند ترونانرژی و پهنای باند (Energy و Bandwidth) دو منبع شبکه‌ی ترون هستند که کارمزد تراکنش با آنها حساب می‌شود: پهنای باند برای حجم هر تراکنش و انرژی برای اجرای قرارداد هوشمند، مثل انتقال تتر TRC20. اگر کافی نداشته باشی، شبکه بهجایش TRX میسوزاند.
معامله، دیفای و طلا
- معامله همتا به همتا (P2P)معامله‌ی همتا به همتا (P2P) یعنی خرید و فروش رمزارز مستقیم بین دو کاربر، بدون اینکه صرافی طرف معامله باشد. قیمت را خود کاربران تعیین می‌کنند و پول معمولاً با کارتبهکارت یا انتقال بانکی جابهجا می‌شود؛ امنترین حالتش وقتی است که رمزارز فروشنده در ضامن قفل باشد.
- اسکرو (امانتداری)اسکرو (Escrow) یا امانتداری روشی است که در آن پول یا رمزارز یک معامله نزد طرف سومی قفل میماند تا هر دو طرف به تعهدشان عمل کنند. در رمزارز، این طرف سوم میتواند یک قرارداد هوشمند روی بلاکچین باشد، نه یک شخص.
- صرافی متمرکز (CEX)صرافی متمرکز (Centralized Exchange یا CEX) شرکتی است که خرید و فروش رمزارز را در سامانهی خودش انجام می‌دهد و دارایی کاربران را در کیف پولهای خودش نگه میدارد. تو موجودیات را در حساب کاربری می‌بینی، ولی کلیدهای خصوصی دست صرافی است.
- صرافی غیرمتمرکز (DEX)صرافی غیرمتمرکز (Decentralized Exchange یا DEX) سامانهای روی بلاکچین است که در آن رمزارزها مستقیم از کیف پول خودت و با قرارداد هوشمند معامله میشوند. هیچ شرکتی داراییات را نگه نمیدارد و هر معامله یک تراکنش روی بلاکچین است.
- سواپ (تبدیل رمزارز)سواپ (Swap) یعنی تبدیل مستقیم یک رمزارز به رمزارز دیگر، مثلاً تون به تتر یا تتر یک شبکه به تتر شبکهای دیگر، بدون اینکه اول آن را به تومان یا دلار بفروشی. سواپ میتواند در یک صرافی غیرمتمرکز، یک سرویس تبدیل یا داخل کیف پول انجام شود.
- اسلیپیج (Slippage)اسلیپیج (Slippage) یا لغزش قیمت، فاصلهی بین قیمتی است که هنگام ثبت معامله می‌بینی و قیمتی که معامله واقعاً با آن اجرا می‌شود. در سواپ رمزارز، اسلیپیج یعنی ممکن است کمی کمتر یا بیشتر از مقدار پیشنمایش دریافت کنی.
- نقدینگی (Liquidity)نقدینگی (Liquidity) میزان آسانی خرید و فروش یک دارایی بدون تغییر محسوس قیمت است. رمزارزی را که نقدینگی بالایی دارد میتوانی سریع و نزدیک به قیمت بازار معامله کنی؛ در بازار کمنقدینگی، حتی یک معامله‌ی متوسط قیمت را جابهجا می‌کند.
- استیکینگ (Staking)استیکینگ (Staking) یعنی قفل کردن یا سپردن رمزارز در یک شبکه‌ی اثبات سهام (Proof of Stake) تا به تأیید تراکنش‌ها و امنیت شبکه کمک کند و در عوض پاداش بگیرد. پاداش معمولاً به همان رمزارز و با نرخی متغیر پرداخت می‌شود.
- APY (بازده سالانه با سود مرکب)APY (Annual Percentage Yield) بازده سالانه با احتساب سود مرکب است؛ یعنی فرض می‌کند پاداشی که میگیری دوباره به اصل اضافه می‌شود و خودش سود میآورد. برای همین APY با همان نرخ، هیچ‌وقت کمتر از APR (نرخ ساده‌ی سالانه) نیست و معمولاً بیشتر است.
- احراز هویت (KYC)احراز هویت یا KYC (مخفف Know Your Customer به معنای «مشتریات را بشناس») فرایندی است که در آن یک سرویس مالی هویت واقعی کاربر را با مدارکی مثل کارت ملی، عکس سلفی و اطلاعات حساب بانکی تأیید می‌کند.
- طلای توکنی (توکن طلا)طلای توکنی یا توکن طلا، توکنی روی بلاکچین است که هر واحدش نمایندهی مقدار مشخصی طلای فیزیکی نگهداریشده نزد شرکت صادرکننده است؛ معمولاً یک اونس تروی. قیمتش از قیمت جهانی طلا پیروی می‌کند و مثل هر توکن دیگری در کیف پول نگه داشته می‌شود.
- ایردراپ (Airdrop)ایردراپ (Airdrop) یعنی توزیع رایگان توکن یک پروژه به آدرس کیف پول کاربران، معمولاً برای معرفی پروژه یا پاداش دادن به کاربران اولیه. برای دریافت ایردراپ فقط آدرس عمومی کیف پول لازم است و ایردراپ واقعی هیچ‌وقت عبارت بازیابی نمیخواهد.
- NFT (توکن غیرمثلی)NFT (Non-Fungible Token) یا توکن غیرمثلی، توکنی یکتا روی بلاکچین است که با هیچ توکن دیگری قابل جایگزینی نیست و مالکیت یک دارایی دیجیتال مثل اثر هنری، آیتم بازی یا نام کاربری را ثبت می‌کند. برخلاف تتر، هر NFT شناسه و مشخصات خودش را دارد.
- دیفای (DeFi)دیفای (DeFi، مخفف Decentralized Finance) یا امور مالی غیرمتمرکز، مجموعهای از خدمات مالی مثل معامله، وام، پسانداز و استیکینگ است که با قراردادهای هوشمند روی بلاکچین اجرا می‌شود و برای استفاده از آن به بانک، صرافی یا واسطهی متمرکز نیازی نیست.
از واژه تا تجربه
ولتیفای را نصب کن، ۲۴ کلمه‌ات را روی کاغذ بنویس و همین مفاهیم را در کیف پول غیرامانی خودت ببین.
فقط اندروید ۷ به بالا. فقط از waletifi.com دانلود کن و پیش از نصب، نشانی سایت را در نوار مرورگر چک کن.