مارکت کپ چیست؟ راهنمای کامل ارزش بازار ارز دیجیتال، FDV و تله‌ی سکه‌ی ارزان
مارکت کپ یا ارزش بازار ارز دیجیتال، حاصل‌ضرب قیمت یک واحد در تعداد واحدهای در گردش است؛ پس نشان میدهد یک رمزارز چقدر بزرگ است، نه اینکه یک واحدش چقدر گران است. مارکت کپ معیار رایج مقایسه‌ی پروژه‌هاست، اما به‌تنهایی چیزی درباره‌ی امنیت یا قیمت آینده نمی‌گوید. در این راهنما سه نوع عرضه، FDV، تله‌ی سکه‌ی ارزان، دسته‌بندی بر اساس اندازه، دامیننس و راه‌های گمراه شدن با این عدد را توضیح می‌دهیم.
مارکت کپ یعنی چه و چطور حساب میشود؟
مارکت کپ (Market Cap) ارزش بازار یک رمزارز است که از ضرب قیمت فعلی در عرضهی در گردش به دست می‌آید. اگر توکنی ۲ دلار قیمت داشته باشد و ۵۰ میلیون واحدش در گردش باشد، مارکت کپ آن ۱۰۰ میلیون دلار است.
این عدد ارزش همه‌ی واحدهایی را تخمین می‌زند که امروز قابل معامله‌اند. چون با آخرین قیمت معامله حساب میشود، با هر تغییر قیمت یا عرضهی در گردش عوض میشود.
مارکت کپ معیار اندازه است. کمک می‌کند پروژه‌ها را با هم مقایسه کنی، اما نه پولی است که واقعاً وارد پروژه شده و نه نمره‌ی کیفیت آن.
عرضهی در گردش، کل و حداکثر چه فرقی دارند؟
نیمه‌ی دوم فرمول، عرضه است و پروژه‌ها سه عدد مختلف برایش اعلام می‌کنند. قاطی کردن این سه، رایج‌ترین دلیل اشتباه خواندن مارکت کپ است.
- عرضهی در گردش (Circulating Supply): واحدهایی که الان بیرون آمده‌اند و قابل معامله‌اند. مارکت کپ با همین عدد حساب میشود.
- عرضهی کل (Total Supply): همه‌ی واحدهای ساخته‌شده تا امروز، از جمله واحدهای قفل‌شده برای تیم، سرمایه‌گذارها، خزانه یا پاداش‌های آینده.
- حداکثر عرضه (Max Supply): سقفی که هیچ‌وقت از آن بیشتر ساخته نمی‌شود؛ برای بیت کوین ۲۱ میلیون است. بعضی رمزارزها سقف ندارند و واحد تازه مدام ساخته میشود.
FDV چیست و فاصله‌اش با مارکت کپ چه می‌گوید؟
FDV یا ارزش کاملاً رقیق‌شده (Fully Diluted Valuation) حاصل‌ضرب قیمت در حداکثر عرضه است، یا اگر سقفی نباشد، در عرضهی کل. نشان میدهد اگر همه‌ی واحدها همین حالا در گردش بودند، پروژه با قیمت امروز چقدر می‌ارزید.
وقتی FDV چند برابر مارکت کپ است، یعنی بیشتر واحدها هنوز قفلاند و طبق برنامه‌ی آزادسازی (Unlock) کم‌کم وارد بازار می‌شوند. هر آزادسازی عرضهی تازه به بازار می‌آورد و اگر تقاضا هم‌پای آن رشد نکند، این عرضهی اضافه میتواند قیمت را پایین بکشد.
در رمزارزی مثل بیت کوین که بیشتر حداکثر عرضه‌اش استخراج شده، مارکت کپ و FDV به هم نزدیک‌اند. در خیلی از توکن‌های تازه فقط بخش کوچکی در گردش است و فاصله زیاد است. پیش از اینکه مارکت کپ را کل ماجرا بدانی، برنامه‌ی آزادسازی‌ای را که پروژه منتشر کرده ببین.
فرق مارکت کپ و قیمت: تله‌ی «سکه‌ی ارزان»
قیمت پایین یک واحد به معنای ارزان بودن رمزارز نیست. قیمت فقط هزینه‌ی یک واحد را می‌گوید؛ اینکه پروژه الان چقدر بزرگ است به تعداد واحدها بستگی دارد.
دو سکه‌ی کاملاً فرضی را در نظر بگیر. سکه‌ی A قیمتش ۰.۰۱ دلار است و ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ واحد در گردش دارد، پس مارکت کپش ۱,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار است. سکه‌ی B قیمتش ۵۰ دلار است و ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ واحد در گردش دارد، پس مارکت کپش ۵۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار است. سکه‌ی A به ازای هر واحد ارزان‌تر به نظر می‌رسد، اما بازار همین الان آن را دو برابر سکه‌ی B ارزش‌گذاری کرده است.
حالا فرض کن کسی بگوید سکه‌ی A به ۱ دلار می‌رسد. با همین عرضه، مارکت کپش باید ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار شود؛ یعنی صد برابر. پیش از باور کردن هر هدف قیمتی، آن را در عرضه ضرب کن و ببین عدد نهایی منطقی است یا نه.
ولتیفای خودش مارکت کپ یا FDV نشان نمی‌دهد. تب «بازار» اپ و صفحه‌های قیمت سایت، قیمت لحظهای، تغییر ۲۴ ساعته و نمودار خطی را نشان می‌دهند و هشدار قیمت وقتی قیمت به عددی که خودت تعیین کرده‌ای برسد یا در ۲۴ ساعت به اندازه‌ی درصد مشخصی تغییر کند خبرت می‌کند.
رمزارزهای بزرگ، متوسط و کوچک از نظر مارکت کپ
رمزارزها را معمولاً بر اساس مارکت کپ به سه دسته‌ی بزرگ (Large Cap)، متوسط (Mid Cap) و کوچک (Small Cap) تقسیم می‌کنند. قانون رسمی‌ای وجود ندارد: مرزهای دلاری در سایتهای دادهی مختلف فرق دارد و با بزرگ و کوچک شدن کل بازار جابه‌جا میشود، پس این برچسب‌ها را گروه‌بندی تقریبی بدان.
- بزرگ: بزرگ‌ترین و معمولاً قدیمی‌ترین شبکه‌ها. نقدینگی بیشتری دارند و با یک سفارش جابه‌جا نمی‌شوند، اما باز هم ممکن است تند بریزند.
- متوسط: پروژههای جاافتاده‌ای که کوچک‌ترند و معمولاً نوسان بیشتری دارند.
- کوچک: توکن‌های تازه یا خاص. قیمتشان سریع بالا میرود یا فرو می‌ریزد، معامله‌شان اغلب کم است و کلاهبرداری در این گروه خیلی رایج‌تر است.
مارکت کپ استیبل کوین و دامیننس بیت کوین
مارکت کپ استیبل کوین تقریباً با عرضهی آن برابر است، چون هر واحد طوری طراحی شده که نزدیک ۱ دلار بماند. وقتی مارکت کپ یک استیبل کوین دلاری مثل تتر بزرگ میشود، بیشتر یعنی واحدهای بیشتری صادر شده، نه اینکه قیمتش بالا رفته.
دامیننس بیت کوین سهم مارکت کپ بیت کوین از مارکت کپ کل رمزارزهاست. چند سایت دادهی رمزارز آن را منتشر می‌کنند و از آن برای دیدن اینکه پول بازار بیشتر در بیت کوین جمع شده یا بین بقیه‌ی رمزارزها پخش شده استفاده میشود. چون استیبل کوین‌ها هم در کل حساب می‌شوند، رشد آن‌ها به‌تنهایی میتواند دامیننس را عوض کند حتی اگر قیمت بیت کوین ثابت بماند.
مارکت کپ، حجم معاملات و نقدینگی چه فرقی دارند؟
مارکت کپ، حجم معاملات و نقدینگی به سه سؤال مختلف جواب می‌دهند. مارکت کپ اندازه را توصیف می‌کند، حجم معاملات نشان میدهد چقدر واقعاً دست‌به‌دست شده و نقدینگی می‌گوید میتوانی مقدار قابل‌توجهی را نزدیک قیمت اعلام‌شده بخری یا بفروشی یا نه.
یک رمزارز ممکن است مارکت کپ بزرگ ولی حجم کم و نقدینگی ضعیف داشته باشد. در این حالت عدد مارکت کپ بیشتر روی کاغذ است، چون فروش حتی مقدار متوسط هم قیمت را زیاد جابه‌جا می‌کند.
| معیار | چه چیزی را می‌سنجد | فرمول | چه می‌گوید | دام |
|---|---|---|---|---|
| مارکت کپ | ارزش واحدهایی که الان در گردش‌اند | قیمت × عرضهی در گردش | اندازه‌ی پروژه در مقایسه با بقیه | با آخرین قیمت حساب میشود، نه پول واردشده؛ با عرضهی در گردش کم راحت بزرگ میشود |
| FDV (ارزش کاملاً رقیق‌شده) | ارزش اگر همه‌ی واحدها امروز وجود داشتند | قیمت × حداکثر عرضه (یا عرضهی کل) | چقدر عرضهی تازه ممکن است وارد بازار شود | فرض می‌کند قیمت امروز با بیشتر شدن عرضه ثابت می‌ماند |
| حجم معاملات | ارزش معامله‌شده در یک بازه، معمولاً ۲۴ ساعت | جمع همه‌ی معامله‌ها در آن بازه | بازار چقدر فعال است | با معامله‌های جعلی یا چرخشی قابل بزرگ‌نمایی است |
چرا مارکت کپ میتواند گمراه‌کننده یا دستکاری‌شده باشد؟
مارکت کپ فقط به اندازه‌ی دو ورودی‌اش درست است و هر دو قابل دستکاری‌اند. این‌ها نشانه‌های هشدار رایج‌اند:
نشانه‌های کلاهبرداری ارز دیجیتال
- عرضهی در گردش کم (Low Float): وقتی فقط سهم کوچکی از عرضه در گردش است، چند خرید میتواند قیمت و در نتیجه مارکت کپ را خیلی بالا ببرد.
- نقدینگی کم: عدد بزرگی که پول واقعی کمی پشتش است، با همان ارزش قابل نقد شدن نیست.
- عرضهی اعلامی خود پروژه: عرضهی در گردش را خود پروژه اعلام می‌کند و حسابرسی نمی‌شود، پس ممکن است اشتباه یا قدیمی باشد.
- تمرکز دارندگان: اگر چند کیف پول بیشتر واحدها را دارند، یک فروش بزرگ قیمت را فرو می‌ریزد.
- تبلیغ با مارکت کپ: کسی که مارکت کپ بالا را دلیل کیفیت می‌آورد و برای خرید فوری فشار می‌آورد، نشانه‌ی خطر است.
مارکت کپ میم کوین‌ها
میم کوین‌ها اغلب با عرضهی خیلی بزرگ، گاهی صدها میلیارد واحد یا بیشتر، ساخته می‌شوند و هر واحدشان کسری از یک سنت قیمت دارد. همین قیمت ریز دقیقاً تله‌ی سکه‌ی ارزان است: ممکن است مارکت کپ همین الان بزرگ باشد و رسیدن به یک قیمت رُند مثل ۱ دلار ارزش کلی غیرعادی بخواهد.
مارکت کپ میم کوین‌ها از راحت‌ترین‌ها برای بزرگ‌نمایی است، چون خیلی‌هایشان نقدینگی کم دارند و چند کیف پول سهم بزرگی از عرضه را نگه می‌دارند. این عدد را اندازه‌ی هیجان همان لحظه بدان، نه ارزش پشت توکن. این راهنما هیچ رمزارزی را برای خرید پیشنهاد نمی‌کند.
