ارز دیجیتال چیست؟ آموزش ارز دیجیتال از صفر برای مبتدیان
ارز دیجیتال یا رمزارز پولی دیجیتال است که روی بلاکچین ثبت و با رمزنگاری امن میشود و هیچ بانک یا دولتی آن را صادر نمی‌کند. آن را با کلیدهای خودت نگه می‌داری و هر ساعتی از شبانه‌روز میتوانی برای هر کسی در دنیا بفرستی. در این آموزش از صفر می‌خوانی رمزارز چطور کار می‌کند، چه انواعی دارد، کیف پول و شبکه و کارمزد یعنی چه، چه ریسک‌هایی دارد و چطور اولین ارز دیجیتالت را امن بگیری.
ارز دیجیتال چیست؟
ارز دیجیتال (Cryptocurrency) دارایی دیجیتالی است که مالکیت و انتقالش در یک دفتر حساب عمومی به نام بلاکچین ثبت میشود. رمزنگاری ثابت می‌کند چه کسی صاحب چه مقداری است، پس به حساب بانکی نیازی نیست.
بیتکوین در سال ۲۰۰۹ اولین رمزارز بود. امروز هزاران کوین و توکن وجود دارد، از بیتکوین و اتر تا استیبل‌کوین‌های دلاری مثل تتر (USDT).
رمزارز فقط به شکل رکوردهایی روی شبکه‌ی خودش وجود دارد. هیچکس آن را در گاوصندوق بانک نگه نمی‌دارد؛ چیزی که تو داری کلیدی است که اجازه‌ی جابه‌جا کردنش را می‌دهد.
ارز دیجیتال چطور کار می‌کند؟ بلاکچین به زبان ساده
بلاکچین دفتر حساب مشترکی است که هزاران کامپیوتر مستقل یک نسخه از آن را نگه می‌دارند. تراکنش‌های تازه در بلاک‌هایی جمع می‌شوند و هر بلاک به بلاک قبلی زنجیر میشود، پس رکوردهای گذشته را نمی‌شود بی‌صدا عوض کرد.
وقتی رمزارز میفرستی، کیف پولت تراکنش را با کلید خصوصی امضا می‌کند و به شبکه می‌فرستد. شبکه امضا و موجودی را بررسی می‌کند، تراکنش را در بلاک ثبت می‌کند و انتقال قطعی میشود. دکمه‌ی برگشت وجود ندارد.
چه کسی ارز دیجیتال را اداره می‌کند؟
هیچ بانک مرکزی یا شرکتی رمزارزی مثل بیتکوین را اداره نمی‌کند. قوانینش در نرم‌افزار متن‌باز نوشته شده و شبکه‌ای غیرمتمرکز از کامپیوترها آن را اجرا می‌کند.
ماینرها (اثبات کار، مثل بیتکوین) یا اعتبارسنج‌ها (اثبات سهام، مثل اتریوم از زمان «مرج» در سپتامبر ۲۰۲۲) به نوبت بلاک اضافه می‌کنند و پاداش می‌گیرند. تغییر قوانین به توافق گسترده‌ی شبکه نیاز دارد.
بعضی توکن‌ها فرق دارند: پشت استیبل‌کوینی مثل تتر شرکتی هست که توکن را صادر می‌کند و می‌تواند توکن‌های بعضی آدرس‌ها را مسدود کند.
انواع ارز دیجیتال کدام‌اند؟
همه‌ی رمزارزها یک کار را انجام نمی‌دهند. جدول زیر گروه‌های اصلی را نشان می‌دهد که یک تازه‌کار با آن‌ها روبه‌رو میشود.
کوین ارز بومی بلاکچین خودش است و توکن روی یک بلاکچین دیگر ساخته میشود. برای همین همان تتر روی ترون، تون، BNB Smart Chain و اتریوم وجود دارد.
| نوع | نمونه | کاربرد | نوسان قیمت |
|---|---|---|---|
| بیتکوین | BTC | ذخیره‌ی ارزش و پرداخت؛ سقف عرضه ۲۱ میلیون | زیاد |
| پلتفرم قرارداد هوشمند | ETH | اجرای برنامه‌ها و توکن‌ها؛ کارمزد با ETH | زیاد |
| استیبل‌کوین | USDT | نگه‌داری و انتقال ارزش وابسته به دلار آمریکا | کم، ولی وابستگی به دلار تضمینی نیست |
| ارز بومی شبکه | TON، TRX، BNB | پرداخت کارمزد و استفاده از شبکه‌ی خودشان | زیاد |
| توکن | TRC20، BEP20، ERC20، جتون | دارایی ساخته‌شده روی بلاکچین دیگر | بسته به توکن؛ خیلی‌هایشان بسیار پرریسک‌اند |
کیف پول ارز دیجیتال چیست؟ آدرس، کلید خصوصی و عبارت بازیابی
کیف پول ارز دیجیتال اپی است که کلیدهای دارایی‌ات را نگه می‌دارد؛ خود ارزها روی بلاکچین می‌مانند. سه چیز را باید بشناسی:
آدرس کیف پول ارز دیجیتال چیست؟
- آدرس: مثل شماره‌حساب است و دادنش به دیگران برای دریافت رمزارز بی‌خطر است.
- کلید خصوصی: تراکنش‌ها را امضا می‌کند و هر کس آن را داشته باشد، صاحب دارایی است.
- عبارت بازیابی (Seed Phrase): معمولاً ۲۴ کلمه که همه‌ی کلیدها را روی گوشی تازه برمی‌گرداند. آن را به هیچکس نده.
صرافی یا کیف پول؟ امانی در برابر غیرامانی
در کیف پول امانی، مثل حساب صرافی، شرکت کلیدها را به جای تو نگه می‌دارد. راحت است، ولی برداشت ممکن است متوقف یا حساب مسدود شود.
در کیف پول غیرامانی فقط تو کلیدها و عبارت بازیابی را داری. کسی نمیتواند دارایی‌ات را مسدود کند، ولی اگر عبارت را گم کنی کسی هم نمیتواند برش گرداند.
شبکه و کارمزد: چرا انتخاب شبکه مهم است؟
یک ارز می‌تواند روی چند شبکه باشد. تتر روی ترون (TRC20) و تتر روی BNB Smart Chain (BEP20) همان توکن دلاری روی دو بلاکچین مختلف‌اند و خودبه‌خود بین هم جابه‌جا نمی‌شوند.
هر انتقال کارمزد شبکه دارد که با ارز بومی همان شبکه پرداخت میشود: TRX در ترون، TON در تون، BNB در BNB Smart Chain و ETH در اتریوم. اگر تتر داشته باشی ولی TRX نه، نمی‌توانی تتر را روی ترون بفرستی.
ارسال روی شبکه‌ای که گیرنده پشتیبانی نمی‌کند ممکن است دارایی را از دست بدهد. همیشه همان شبکه‌ای را انتخاب کن که گیرنده گفته.
چطور ارز دیجیتال بخریم؟ راه‌های گرفتن اولین رمزارز
سه راه رایج هست و هر کدام ریسک خودش را دارد:
خرید امن ارز دیجیتال P2P با تومان
- دریافت: آدرست را به دوست، مشتری یا صرافی بده تا برایت بفرستد. اول شبکه را چک کن.
- خرید همتا به همتا (P2P) با تومان: به فروشنده پول می‌دهی. از سرویسی استفاده کن که رمزارز فروشنده را تا تأیید پرداخت در ضامن قفل کند، نه غریبه‌ای که می‌گوید اول پول را بفرست.
- تبدیل: ارزی را که داری با ارز دیگر عوض کن و پیش از تأیید، حداقل دریافتی و کارمزدها را بخوان.
آیا ارز دیجیتال امن است؟ ریسک‌ها و کلاهبرداری
ارز دیجیتال ریسک دارد و بهتر است پیش از شروع بدانی چه ریسکی. قیمت بیشتر رمزارزها می‌تواند در چند ساعت تند بالا یا پایین برود و نه بیمه‌ی سپرده‌ای هست، نه بانکی که با آن تماس بگیری.
بیشتر ضررها از کلاهبرداری و اشتباه می‌آید، نه از خود فناوری:
نشانه‌های کلاهبرداری ارز دیجیتال
- عبارت بازیابی را به هیچکس نده؛ پشتیبانی واقعی هرگز آن را نمی‌خواهد
- سود تضمینی، طرح‌های دوبرابر کردن پول و عجله‌انداختن را نشانه‌ی کلاهبرداری بدان
- کل آدرس را چک کن؛ آدرس‌های شبیه یک ترفند رایج است
- با مبلغ کم شروع کن و فقط پولی را بیاور که نوسانش را تحمل میکنی
قدم‌های اول در ارز دیجیتال برای مبتدیان
یک شروع امن چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد. برای ساخت کیف پول در ولتیفای شماره موبایل، ایمیل یا نام لازم نیست و کلیدها روی گوشی خودت می‌مانند:
- یک کیف پول غیرامانی را از سایت رسمی‌اش نصب کن
- عبارت بازیابی ۲۴ کلمه‌ای را به ترتیب روی کاغذ بنویس؛ عکس و اسکرین‌شات نه
- رمز بگذار و شبکه‌ای را که می‌خواهی استفاده کنی بشناس
- اول مبلغ کمی دریافت کن و مطمئن شو رسیده
- یک ارسال کوچک امتحان کن و پیش از تأیید کارمزد شبکه را بخوان
