ارز دیجیتال چیست؟ رهنمای رمزارز از صفر برای تازه‌کاران
ارز دیجیتال یا رمزارز پولی دیجیتال است که روی بلاکچین ثبت و با رمزنگاری امن میشود و هیچ بانک یا دولتی آن را صادر نمی‌کند. آن را با کلیدهای خود نگه می‌دارید و در هر ساعت شبانه‌روز میتوانید برای هر کسی در جهان بفرستید. در این رهنما از صفر می‌خوانید رمزارز چطور کار می‌کند، چه انواعی دارد، کیف پول، شبکه و فیس یعنی چه، چه خطرهایی دارد و اولین رمزارز خود را چطور امن به دست بیاورید.
ارز دیجیتال یا رمزارز چیست؟
رمزارز (Cryptocurrency) دارایی دیجیتالی است که مالکیت و انتقالش در یک دفتر حساب عمومی به نام بلاکچین ثبت میشود. رمزنگاری ثابت می‌کند چه کسی صاحب چه مقداری است، پس حساب بانکی لازم نیست.
بیتکوین در سال ۲۰۰۹ اولین رمزارز بود. امروز هزاران کوین و توکن وجود دارد، از بیتکوین و اتر تا استیبل‌کوین‌های دالری مثل تتر (USDT).
رمزارز فقط به‌شکل ثبت‌هایی روی شبکهٔ خودش وجود دارد. هیچکس آن را در گاوصندوق بانک نگه نمی‌دارد؛ چیزی که شما دارید کلیدی است که اجازهٔ جابه‌جا کردنش را می‌دهد.
رمزارز چطور کار می‌کند؟ بلاکچین به زبان ساده
بلاکچین دفتر حساب مشترکی است که هزاران کمپیوتر مستقل یک نسخه از آن را نگه می‌دارند. تراکنش‌های تازه در بلاک‌ها جمع می‌شوند و هر بلاک به بلاک قبلی وصل است، پس ثبت‌های گذشته بی‌صدا تغییر نمی‌کنند.
وقتی رمزارز میفرستید، کیف پول شما تراکنش را با کلید خصوصی امضا می‌کند و به شبکه می‌فرستد. شبکه امضا و موجودی را بررسی می‌کند، تراکنش را در بلاک ثبت می‌کند و انتقال قطعی میشود. راه برگشتی وجود ندارد.
چه کسی رمزارز را اداره می‌کند؟
هیچ بانک مرکزی یا شرکتی رمزارزی مثل بیتکوین را اداره نمی‌کند. قاعده‌هایش در نرم‌افزار متن‌باز نوشته شده و شبکه‌ای غیرمتمرکز از کمپیوترها آن را اجرا می‌کند.
ماینرها (اثبات کار، مثل بیتکوین) یا اعتبارسنج‌ها (اثبات سهام، مثل اتریوم از زمان «مرج» در سپتامبر ۲۰۲۲) به نوبت بلاک اضافه می‌کنند و پاداش می‌گیرند. تغییر قاعده‌ها به توافق گستردهٔ شبکه نیاز دارد.
بعضی توکن‌ها فرق دارند: پشت استیبل‌کوینی مثل تتر شرکتی است که توکن را صادر می‌کند و می‌تواند توکن‌های بعضی آدرس‌ها را مسدود کند.
انواع ارز دیجیتال کدام‌ها هستند؟
همهٔ رمزارزها یک کار را نمی‌کنند. جدول زیر گروه‌های اصلی را نشان می‌دهد که یک تازه‌کار با آن‌ها روبه‌رو میشود.
کوین پول بومی بلاکچین خودش است و توکن روی بلاکچین دیگری ساخته میشود. به همین دلیل همان تتر روی ترون، تون، BNB Smart Chain و اتریوم وجود دارد.
| نوع | نمونه | کاربرد | نوسان قیمت |
|---|---|---|---|
| بیتکوین | BTC | نگه‌داری ارزش و پرداخت؛ سقف عرضه ۲۱ میلیون | زیاد |
| پلتفرم قرارداد هوشمند | ETH | اجرای برنامه‌ها و توکن‌ها؛ فیس با ETH | زیاد |
| استیبل‌کوین | USDT | نگه‌داری و انتقال ارزش وابسته به دالر امریکا | کم، اما پیوند به دالر تضمین نیست |
| سکهٔ بومی شبکه | TON، TRX، BNB | پرداخت فیس و استفاده از شبکهٔ خودشان | زیاد |
| توکن | TRC20، BEP20، ERC20، جتون | دارایی ساخته‌شده روی بلاکچین دیگر | بسته به توکن؛ بسیاری‌شان پرخطرند |
کیف پول رمزارز چیست؟ آدرس، کلید خصوصی و عبارت بازیابی
کیف پول رمزارز اپی است که کلیدهای دارایی شما را نگه می‌دارد؛ خود سکه‌ها روی بلاکچین می‌مانند. سه چیز را باید بشناسید:
- آدرس: مثل شمارهٔ حساب است و دادنش به دیگران برای دریافت رمزارز بی‌خطر است.
- کلید خصوصی: تراکنش‌ها را امضا می‌کند و هر کسی آن را داشته باشد، صاحب دارایی است.
- عبارت بازیابی (Seed Phrase): معمولاً ۲۴ کلمه که همهٔ کلیدها را روی موبایل تازه برمی‌گرداند. آن را به هیچکس ندهید.
صرافی یا کیف پول؟ امانی در برابر غیرامانی
در کیف پول امانی، مثل حساب صرافی، یک شرکت کلیدها را به جای شما نگه می‌دارد. آسان است، اما برداشت ممکن است متوقف یا حساب مسدود شود.
در کیف پول غیرامانی فقط شما کلیدها و عبارت بازیابی را دارید. کسی نمیتواند دارایی شما را مسدود کند، اما اگر عبارت را گم کنید کسی هم نمیتواند آن را برگرداند.
شبکه و فیس: چرا انتخاب شبکه مهم است؟
یک سکه می‌تواند روی چند شبکه باشد. تتر روی ترون (TRC20) و تتر روی BNB Smart Chain (BEP20) همان توکن دالری روی دو بلاکچین جدا هستند و خودبه‌خود میان هم جابه‌جا نمی‌شوند.
هر انتقال فیس شبکه دارد که با سکهٔ بومی همان شبکه پرداخت میشود: TRX در ترون، TON در تون، BNB در BNB Smart Chain و ETH در اتریوم. اگر تتر داشته باشید اما TRX نه، نمی‌توانید تتر را روی ترون بفرستید.
فرستادن روی شبکه‌ای که گیرنده پشتیبانی نمی‌کند ممکن است دارایی را از بین ببرد. همیشه همان شبکه‌ای را انتخاب کنید که گیرنده خواسته است.
ارز دیجیتال را چطور بخریم؟ راه‌های به دست آوردن اولین رمزارز
سه راه رایج وجود دارد و هر کدام خطر خود را دارد:
- دریافت: آدرس خود را به دوست، مشتری یا صرافی بدهید تا برای شما بفرستد. اول شبکه را بررسی کنید.
- خرید همتا به همتا (P2P) با افغانی: به فروشنده پول می‌دهید. از خدمتی استفاده کنید که رمزارز فروشنده را تا تأیید پرداخت در ضامن قفل کند، نه از ناشناسی که می‌گوید اول پول بفرستید.
- تبدیل: سکه‌ای را که دارید با سکهٔ دیگر عوض کنید و پیش از تأیید، حداقل دریافتی و فیس‌ها را بخوانید.
آیا رمزارز امن است؟ خطرها و فریب‌ها
رمزارز خطر دارد و بهتر است پیش از شروع بدانید چه خطری. قیمت بیشتر رمزارزها می‌تواند در چند ساعت تند بالا یا پایین برود و نه بیمهٔ سپرده‌ای هست، نه بانکی که با آن تماس بگیرید.
بیشتر زیان‌ها از فریب و اشتباه می‌آید، نه از خود فناوری:
- عبارت بازیابی را به هیچکس ندهید؛ پشتیبانی واقعی هرگز آن را نمی‌خواهد
- سود تضمینی، طرح‌های دوچند کردن پول و عجله‌انداختن را نشانهٔ فریب بدانید
- کل آدرس را بررسی کنید؛ آدرس‌های مشابه یک ترفند رایج است
- با مبلغ کم شروع کنید و فقط پولی بیاورید که نوسانش را تحمل میکنید
قدم‌های اول در رمزارز برای تازه‌کاران
یک شروع امن چند دقیقه بیشتر وقت نمی‌گیرد. برای ساخت کیف پول در ولتیفای شماره تیلفون، ایمیل یا نام لازم نیست و کلیدها روی موبایل خود شما می‌مانند:
- یک کیف پول غیرامانی را از ویب‌سایت رسمی آن نصب کنید
- عبارت بازیابی ۲۴ کلمه‌ای را به ترتیب روی کاغذ بنویسید؛ عکس و اسکرین‌شات نه
- رمز بگذارید و شبکه‌ای را که می‌خواهید استفاده کنید بشناسید
- اول مبلغ کمی دریافت کنید و مطمئن شوید رسیده است
- یک ارسال کوچک را آزمایش کنید و پیش از تأیید، فیس شبکه را بخوانید
