Blockchain (blokzincir) nedir?
TanımBlokzincir (blockchain), birçok bağımsız bilgisayarda kopyası tutulan ve işlemleri kriptografik hash’lerle birbirine bağlı bloklara kaydeden ortak bir dijital kayıt defteridir; geçmiş kayıtlar sessizce değiştirilemez ve kaydı tek bir şirket kontrol etmez.
Blokzincir nasıl çalışır?
Blokzincir, yeni işlemleri bloklar halinde toplayıp her bloğu bir öncekine zincirleyerek çalışır. Her blok, önceki bloğun hash’ini, yani kısa bir kriptografik parmak izini içerir. Eski bir işlemi değiştirirsen o bloğun parmak izi de değişir ve ardından gelen bütün bloklar bozulur; böylece kurcalama herkes tarafından hemen fark edilir.
Düğüm (node) adı verilen binlerce bilgisayar zincirin kendi kopyasını tutar ve her yeni bloğu aynı kurallara göre kontrol eder. Ortada ödemeleri onaylayan bir banka yoktur; ne olduğuna ağın tamamı birlikte karar verir.
Ağ nasıl uzlaşır: mutabakat (konsensüs)
Mutabakat, bir blokzincirin sıradaki bloğu kimin ekleyeceğine ve geçmişin hangi sürümünün geçerli olduğuna karar verme yöntemidir. En yaygın iki yöntem şunlardır:
- İş ispatı (proof of work): madenciler bir blok ekleme hakkını kazanmak için işlem gücü harcar. Bitcoin, Litecoin ve Dogecoin bu şekilde çalışır.
- Hisse ispatı (proof of stake): doğrulayıcılar ağın coinini teminat olarak kilitler ve hile yaparlarsa bir kısmını kaybedebilir. Ethereum (Eylül 2022’den beri), TON ve birçok yeni ağ bu şekilde çalışır.
Günlük bir örnek: USDT göndermek
Tron üzerinde USDT göndermek, blokzincirin işleyişini iyi gösterir. Cüzdanın işlemi imzalayıp ağa yayınlar, bir doğrulayıcı onu bir bloğa koyar, diğer düğümler doğrular ve birkaç saniye içinde işlem ortak kaydın parçası olur. Herkes onu işlem kimliğiyle (TXID) bir blok gezgininde görebilir.
Her blokzincir ayrı bir ağdır: Tron’daki USDT ile TON’daki USDT farklı zincirlerde durur, bu yüzden gönderen ve alanın aynı ağı kullanması gerekir. Waletifi, Bitcoin ve Ethereum’dan TON, Tron ve Solana’ya kadar 15 ağı destekler ve ağı her alma adresinde ve onay ekranında gösterir.
Blokzincirin yapmadıkları
Blokzincir kaydın tutarlı olduğunu garanti eder, bir işlemin doğru bir karar olduğunu değil. Sınırlarını aklında tut:
- İşlemler kesindir: yanlış adrese ya da bir dolandırıcıya gönderilen ödemeyi hiçbir banka geri çeviremez.
- Çoğu blokzincir herkese açıktır: isimler görünmese de tutarlar ve adresler herkes tarafından görülebilir.
- Fonları, özel anahtarı elinde tutan kişi kontrol eder; anahtarlarını korumak senin işin.
- Ücretler ve hız ağdan ağa farklıdır ve talebe göre değişir.
