بلاکچین چیست و چطور کار میکند؟
تعریفبلاک‌چین یک دفتر حساب دیجیتال مشترک است که نسخه‌هایش روی کمپیوترهای مستقل زیادی نگه داشته میشود و تراکنش‌ها را در بلاک‌هایی ثبت میکند که با هش رمزنگاری به هم وصل‌اند؛ پس ثبت‌های گذشته بی‌صدا تغییر نمی‌کنند و هیچ شرکتی به‌تنهایی صاحب این دفتر نیست.
بلاکچین چطور کار میکند؟
بلاکچین تراکنش‌های تازه را در یک بلاک جمع میکند و هر بلاک را به بلاک پیش از آن زنجیر میکند. در هر بلاک یک هش، یعنی اثر انگشت کوتاه رمزنگاری‌شده، از بلاک قبلی هست. اگر کسی یک تراکنش قدیمی را تغییر دهد، اثر انگشت آن عوض میشود و همهٔ بلاک‌های بعدی را خراب میکند؛ پس دست‌کاری برای همه آشکار است.
هزاران کمپیوتر که به آن‌ها نود (node) گفته میشود، نسخهٔ خود را از زنجیره نگه می‌دارند و هر بلاک تازه را با همان قواعد بررسی میکنند. هیچ بانکی در میان نیست که پرداخت‌ها را تأیید کند؛ کل شبکه با هم بر سر آنچه رخ داده توافق میکند.
شبکه چطور توافق میکند: اجماع
اجماع (consensus) روشی است که بلاکچین با آن تصمیم می‌گیرد چه کسی بلاک بعدی را اضافه کند و کدام نسخهٔ تاریخچه درست است. دو روش رایج این‌هاست:
- اثبات کار (Proof of Work): ماینرها توان پردازشی مصرف میکنند تا حق افزودن بلاک را ببرند. بیتکوین، لایت‌کوین و دوج‌کوین این‌طور کار میکنند.
- اثبات سهام (Proof of Stake): ولیدیتورها سکهٔ شبکه را به‌عنوان ضمانت قفل میکنند و اگر تقلب کنند، بخشی از آن را از دست می‌دهند. اتریوم (از سپتامبر ۲۰۲۲)، تون و بسیاری از شبکههای تازه‌تر این‌طور کار میکنند.
یک مثال روزمره: فرستادن تتر
فرستادن تتر روی ترون بلاکچین را در عمل نشان میدهد. کیف پول شما تراکنش را امضا و در شبکه پخش میکند، یک ولیدیتور آن را در بلاک می‌گذارد، نودهای دیگر آن را بررسی میکنند و در چند ثانیه بخشی از دفتر مشترک میشود. هر کسی میتواند آن را با شناسهٔ تراکنش (TxID) در یک بلاک اکسپلورر ببیند.
هر بلاکچین شبکهٔ جداگانه‌ای است؛ پس تتر روی ترون و تتر روی تون روی دو زنجیرهٔ جدا هستند و فرستنده و گیرنده باید از یک شبکه استفاده کنند. ولتیفای از ۱۵ شبکه، از بیتکوین و اتریوم تا تون، ترون و سولانا، پشتیبانی میکند و شبکه را روی هر آدرس دریافت و در صفحهٔ بررسی پیش از ارسال نشان میدهد.
بلاکچین چه کاری نمی‌کند؟
بلاکچین تضمین میکند که دفتر یکدست و درست بماند، نه این‌که هر تراکنش تصمیم درستی بوده باشد. محدودیت‌هایش را به یاد داشته باشید:
- تراکنش‌ها نهایی‌اند: هیچ بانکی نمی‌تواند پولی را که به آدرس اشتباه یا به یک کلاهبردار رفته، برگرداند.
- بیشتر بلاک‌چین‌ها عمومی‌اند: مبلغ‌ها و آدرس‌ها برای همه پیداست، حتی اگر نام‌ها پیدا نباشد.
- هر کسی کلید خصوصی را داشته باشد، دارایی را در اختیار دارد؛ پس نگه‌داری امن کلید کار خود شماست.
- فیس و سرعت در هر شبکه فرق دارد و با شلوغی شبکه تغییر میکند.
