Akıllı sözleşme nedir?
TanımAkıllı sözleşme (smart contract), blokzincirde saklanan ve bir işlem aldığında tam olarak kodunun söylediği gibi otomatik çalışan bir programdır. Tokenlar, merkeziyetsiz borsalar ve zincir üstü emanet birer akıllı sözleşmedir; kurallarını aracı olmadan uygularlar.
Akıllı sözleşmeler nasıl çalışır?
Akıllı sözleşmenin blokzincirde kendi adresi, bakiyesi ve saklanan bazı verileri vardır. Ona bir işlem gönderdiğinde ağın düğümleri aynı kodu çalıştırır ve sonuç üzerinde uzlaşır; böylece sonuç, onu yerine getirecek bir şirkete güvenmeye bağlı olmaz.
Kod çalıştırmanın bir bedeli vardır ve ağın coiniyle ödenir: Ethereum ve diğer EVM ağlarında gas, Tron’da enerji, TON’da TON. TON’da cüzdanın bile bir akıllı sözleşmedir ve yeni cüzdanlar genellikle W5 sürümünü kullanır.
Günlük hayattan örnekler
Muhtemelen akıllı sözleşmeleri zaten, çoğu zaman fark etmeden kullanıyorsun:
- Tokenlar: USDT ve diğer tokenlar kimin ne tuttuğunu izleyen sözleşmelerdir
- Emanet (escrow): para iki taraf onaylayana ya da bir anlaşmazlık çözülene kadar kilitli kalır
- Takaslar: merkeziyetsiz borsalar tokenları likidite havuzlarından takas eder
- Bir koşul sağlandığında parayı serbest bırakan hediye ve ödeme sözleşmeleri
Bilmen gereken riskler
Kod, hatalarıyla birlikte tam yazıldığı gibi çalışır. Bir sözleşmedeki açık, saldırganların onu boşaltmasına izin verebilir ve sözleşmenin yaptığı transferler kolayca geri alınamaz. Bazı sözleşmeler güncellenebilir ya da tokenları dondurmak gibi özel yetkileri olan bir sahibi vardır; yani “zincir üstü” olmak, kontrolün kimsede olmadığı anlamına otomatik olarak gelmez.
Bir sözleşmeyi kullanmak ona izinler de verebilir. Token onayı, sen iptal edene kadar bir sözleşmenin tokenlarını harcamasına izin verir; phishing sitelerinin onay istemesinin nedeni budur.
Waletifi’de akıllı sözleşmeler
Waletifi akıllı sözleşmeleri güvenin en önemli olduğu yerlerde kullanır. P2P al-satta satıcının USDT’si sen ödeme yapmadan önce zincir üstü bir emanet sözleşmesinde kilitlenir. Raste’de her sipariş TON üzerindeki kendi emanet sözleşmesine ödenir, hediye bağlantıları tek kullanımlık bir hediye sözleşmesi kullanır ve TON cüzdanının kendisi bir W5 sözleşmesidir.
