Altın ayarları: 14, 18, 22 ve 24 ayar farkı, milyem ve damgalar
Altın ayarları, bir parçadaki 24 birimin kaçının saf altın olduğunu gösterir: 24 ayar pratikte saf altındır, 18 ayar ise yüzde 75 altındır ve çoğu zaman 750 damgası taşır. Aşağıda 9’dan 24 ayara kadar ayar tablosunu, 999,9 gibi milyem değerlerini, 24 ve 18 ayar ile 22 ve 14 ayar farkını, ayar ile karat farkını ve saflığın fiyatı nasıl değiştirdiğini bulacaksın.
Altın ayarı nedir, milyemden farkı ne?
Altın ayarı, bir parçadaki 24 birimin kaçının saf altın olduğunu söyler. Saflık basitçe ayar ÷ 24’tür: 18 ayar altın 18 ÷ 24 = 0,75, yani yüzde 75 saf altındır; ağırlığın geri kalanı başka madenlerdir.
Milyem aynı şeyi binde olarak ölçer. Çevirmek için ayarı 24’e böl ve 1000 ile çarp: 18 ayar 750 milyem olur. Pratikte 24 ayar genellikle yüzde 99,9 ya da daha yüksek saflık demektir.
Dünya altın fiyatı saf altın için verilir; ayar, bu fiyatın ne kadarının gerçekten senin parçanda olduğunu gösterir.
Altın ayarları tablosu: 9’dan 24 ayara
Bu tablo en yaygın ayarları, içerdikleri altın oranını ve madene genellikle basılan milyem damgasını gösterir; tipik kullanımlar ülkeden ülkeye değişir.
Bazı milyem değerleri yuvarlanmıştır: 22 ÷ 24 yaklaşık yüzde 91,67’dir ve 916 diye damgalanır; 14 ayar için kullanılan 585 standardı ise tam 14 ÷ 24 değerinin (yaklaşık yüzde 58,3) biraz üstündedir. 999 yüzde 99,9 altın, “dört dokuz” da denen 999,9 ise yüzde 99,99 altın demektir.
Türkiye’de altın genellikle gram başına ve ayara göre fiyatlanır. “Gram altın” denince çoğunlukla 24 ayar has altın kastedilir; geleneksel bilezikler ve çeyrek gibi sikkeler genellikle 22 ayardır, takıda ise 14 ve 18 ayar yaygındır.
| Ayar | Altın oranı | Milyem (damga) | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| 24 ayar | %99,9 veya üzeri | 999 / 999,9 | Külçe ve yatırımlık sikkeler |
| 22 ayar | %91,6 | 916 | Birçok yatırımlık sikke; bazı bölgelerde takı |
| 21 ayar | %87,5 | 875 | Arap dünyasında yaygın takı |
| 18 ayar | %75 | 750 | Takı; çok yaygın |
| 14 ayar | %58,5 | 585 | Daha az altınlı, daha dayanıklı takı |
| 9 ayar | %37,5 | 375 | Bazı ülkelerde daha ucuz takı |
24 ayar ve 18 ayar farkı nedir? Peki 22 ve 14 ayar?
24 ayar ile 18 ayar arasındaki temel fark içerdikleri saf altın miktarıdır: bir gram 18 ayar 0,75 gram saf altın içerir, bir gram 24 ayar ise neredeyse tamamen altındır. Yani bir gram 18 ayardaki altın, bir gram 24 ayarın yaklaşık dörtte üçü değerindedir.
22 ayar ve 14 ayar farkı da aynı mantıkla bulunur: bir gram 22 ayar yaklaşık 0,916 gram, bir gram 14 ayar ise yaklaşık 0,585 gram saf altın içerir. 14 ayar daha sert ve daha ucuzdur; 22 ayar daha yumuşaktır ama gram başına çok daha fazla altın taşır.
Saf altın yumuşaktır; kolay çizilir, eğilir ve şeklini kaybeder. Takının nadiren 24 ayar yapılmasının ve 24 ayarın çoğunlukla külçe ve sikke olarak bulunmasının nedeni budur. Altını gümüş, bakır, çinko ya da paladyumla alaşımlamak onu sertleştirir, dayanıklı yapar ve rengini değiştirir.
24 ve 18 ayar gram altın fiyatı
- Altın oranı: 24 ayar yüzde 99,9 veya üzeri; 18 ayar yüzde 75.
- Sertlik: 24 ayar yumuşaktır; 18 ayar günlük kullanıma daha iyi dayanır.
- Renk: 24 ayar koyu sarıdır; 18 ayar alaşıma göre sarı, beyaz ya da rose olabilir.
Sarı, beyaz ve rose altın: renk nereden gelir?
Sarı, beyaz ve rose (pembe) altın birer altın alaşımıdır ve renkleri ayardan değil, altına katılan madenlerden gelir. 18 ayar bir yüzük sarı, beyaz ya da rose olabilir ve yine yüzde 75 altın içerir.
- Sarı altın: gümüş ve bakırla karıştırılmış altın; saf altının rengine yakındır.
- Rose altın: daha yüksek bakır oranı ona pembemsi bir ton verir.
- Beyaz altın: paladyum gibi beyaz madenlerle karıştırılmış altın; çoğu zaman parlak beyaz bir madenle, genellikle rodyumla kaplanır ve bu kaplama zamanla aşınabilir.
750 ayar ne demek? Ayar damgası ve fatura
Altındaki 750 damgası, ağırlığın binde 750’sinin saf altın olduğunu, yani parçanın 18 ayar olduğunu gösterir. Birçok takı ve külçenin üzerine bir milyem sayısı (750, 585 ya da 999,9 gibi) veya bir ayar işareti (18K gibi) basılır; bunlara ayar damgası denir.
Damga bir beyandır, garanti değildir. Damgalama kuralları ülkeden ülkeye değişir ve damgalar taklit edilebilir. Almadan önce:
- Tanınmış bir satıcıdan al ve ağırlığı, ayarı, işçiliği ve vergiyi ayrı ayrı gösteren bir fatura iste.
- Damgadaki ayarın faturadaki ayarla aynı olduğunu kontrol et.
- Dökme altın ya da damgasız bir parça için ayar testi iste.
- Faturayı sakla; satarken ya da bir anlaşmazlıkta işine yarar.
Ayar ve karat aynı şey değil
Ayar altının saflığını ölçer; karat ise değerli taşlar için bir ağırlık birimidir ve 0,2 grama eşittir. 1 karatlık bir pırlanta 0,2 gram ağırlığındadır ve takıldığı yüzüğün ayarı hakkında hiçbir şey söylemez.
Yabancı etiketlerde yazım dile ve bölgeye göre değişir. Amerikan İngilizcesi altın için karat, taş için carat yazar; İngiliz İngilizcesi ise çoğu zaman ikisi için de carat kullanır, 18ct gold gibi. Bu yüzden bağlama bak: altının yanındaki sayı ayardır, taşın yanındaki ise ağırlıktır.
Ayara göre altın fiyatı nasıl hesaplanır?
Bir parçadaki altının değeri, 1 gram saf altının fiyatı × ayar ÷ 24 × gram cinsinden ağırlıktır; milyemle hesaplıyorsan ayar ÷ 24 yerine milyem ÷ 1000 kullan. Bu yalnızca altının değeridir; işçilik, vergi ve satıcı kârı dahil değildir.
Piyasalar altını farklı birimler ve ayarlarla fiyatlar; karşılaştırmadan önce her fiyatın hangi ayara ve hangi birime (gram ya da troy ons) ait olduğunu kontrol et.
Uydurma bir örnek: 1 gram saf altın herhangi bir para biriminde 100 birim olsaydı:
Ons fiyatından 18 ayar gram fiyatına
- 1 gram 21 ayar: 100 × 0,875 = yaklaşık 87,5 birim
- 1 gram 18 ayar: 100 × 0,75 = 75 birim
- 1 gram 14 ayar (585 standardı): 100 × 0,585 = yaklaşık 58,5 birim
- Bir troy ons 31,1034768 gramdır; yani bir ons saf altın, yaklaşık 41,47 gram 18 ayar altının içerdiği kadar altındır (31,1034768 ÷ 0,75 = 41,4713).
İşçilik: takıyı satarken neden yalnızca altının parası alınır?
İşçilik, takının yapım bedelidir ve altın fiyatının üstüne, çoğu zaman vergi ve satıcı kârıyla birlikte eklenir. Satarken alıcı genellikle yalnızca altın içeriğini, ağırlık ve ayara göre öder; işçilik ve vergi geri gelmez.
Örneğin 10 gramlık 18 ayar bir bilezik 7,5 gram saf altın içerir ve geri satış fiyatı, işçiliği ne kadar yüksek olursa olsun bu 7,5 gram üzerinden hesaplanır. Külçe ve sikkeler genellikle takı düzeyinde işçilikten kurtulur ama bir prim taşıyabilir; tokenize altında işçilik yoktur ama dönüştürme ücreti ve ağ ücreti vardır.
Altın ayarı ve Waletifi’de altın
Waletifi’nin altını, fiziki altınla desteklenen tokenize altındır; bir tam token bir troy onsa karşılık gelir. Token kendi cüzdanında durur ve uygulama altın bakiyeni gram ve kendi para biriminle gösterir; böylece kuyumcudaki gram fiyatlarıyla karşılaştırmak kolaylaşır.
“Altın” ekranı gram başına güncel fiyatı ve günlükten yıllığa grafikleri gösterir; Waletifi sitesinde de 24 ve 18 ayar için bir gram altın fiyatı sayfası ve altın kumbarası rehberleri var. Altın fiyatının yükselip düşebileceğini ve tokenize altında karşılık altını tutan ihraççıya güvendiğini unutma.
